Nöbetçi Eczaneler
Yazar Osman Öndeş uzun süredir araştırdığı İstanbul’un limanlarını kitaplaştırdı. Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyet’e kadar İstanbul’un limanlarını inceleyen Osman Öndeş kitabını şu sözlerle anlatıyor:
“Eserimin adı “Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyet’e- İstanbul Limanı” olsa da, işlediğim konu limanlarda faaliyet gösteren römorkörlerdir. Haliyle Osmanlı Devleti tüm limanlarında var olan ve tamamı yabancı römorkörcülük ve gemi kurtarma şirketlerine ait bilgileri belgelere dayalı olarak içermektedir. Bu eserimde Osmanlı devletinin 1800 yılından başlayarak, özellikle İstanbul Limanı, İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı gibi yüksek akıntıların olduğu, Haliç gibi mahşerî gemi kalabalıklığını yaşayan körfeze gemilerin nasıl girip çıktıklarını, rüzgar kesildiğinde yelkenli gemilerin nasıl hareket edebildiklerini, bir gemi karaya gittiğinde bu gemiye kimlerin yardıma gittiğini de belgeledim.
“ARAŞTIRMALARI İLK OLMA ÖZELLİĞİ TAŞIYOR”
Anlattıklarının “Gemi Yedekleme ve Gemi Kurtarma römorkörleri veya gemileri” olduklarını ifade eden Öndeş sözlerini şöyle sürdürdü:”Yaptığım inceleme ve tespitler, bu konu özündeki ilk araştırmadır. Bu çalışmamla; Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında İstanbul, Çanakkale, Gelibolu, İzmir veya başka herhangi bir liman bölgesindeki gemi yedekleme, gemi kurtarma firmalarının hepsinin yabancılara ait olduğunu, her birinin kendi devletlerinin bayraklarıyla çalıştıklarını, bu armatörlük şirketlerini sahiplerinin isimleriyle, sahip oldukları römorkörlerin tarihçeleriyle, dış arşivlerde var ise fotoğraflarıyla kaydettim. Bütününde gemi yedekleme, gemi kurtarma ve kılavuzluk gibi armatörlük hizmetleri Osmanlı Devleti’nde çoğunlukla İngiliz, Fransız ve İtalyan firmalarına ait bulunmaktaydı. Osmanlı reayası Rum denizci aileler de çok başarılı gemi yedekleme ve kurtarma firmaları kurdular.
YABANCI KAYNAKLARDAN FAYFALANDI
Gemi yedekleme, gemi kurtarma ve kılavuzluk ve hatta fenerler idaresi tamamiyle yabancılara ait bir ticaret alanı olmuştur. Bu şirketlerinin çoğunun genel merkezleri kendi ülkelerindeydi. İstanbul, Çanakkale, Gelibolu ve İzmir gibi büyük liman alanlarında ve geçiş yollarında hizmet veren bu şirketlerin römorkörleri, kendi ülke bayraklarını taşırlar ve hukuksal konularda sadece kendi mahkemeleri yetkili olurdu. Bu römorkörlerin hiçbirinin adı Türkçe değildi. “Lloyd’s Book of House Steam Tugs and Funnels” asıl kaynak olmak üzere, Cumhuriyet öncesi limanlarımızda çalışan tüm yabancı bayraklı römorkörlerin firmalarının baca forslarını ve flamalarını da tespit etmek suretiyle, çizimlenmesini sağladım. Deniz Ticaret Odası Başkanı Tamer Kıran bu eseri Türk ve dünya Denizcilik tarihine kazandıran kararın iradesi olmuştur. Kendisine ayrıca teşekkür ederim. Bu eser, konusunda dünyada bir ilktir ve dünya römorkörleri tarihi üzerine araştırmalar yapan özellikle İngiliz kaynaklar, eserin İngilizce yayınlanması için öneride bulunmuşlardır. Umarım eserin İngilizce çevirisi de birgün gerçekleşecektir.”